» О часопису
» Програмска оријентација
» Издавачи
» Редакција
» Научни савет
» Издавачки савет
» Упутство за ауторе
» Архива бројева
» Претплата и оглашавање
» Контакт

 

 

 

 

 

1.UDC 004.65

Modelovanje i implementacija rodbinskih veza korišćenjem graf modela podataka

Modeling and implementing serbian family relationships using a graf data model

Svetozar Bajčev, Slađan Babarogić

REZIME: U ovom radu opisane su osnovne osobine grafovskih baza podataka, jedne od kategorija unutar široke oblasti NOSQL baza podataka. Ukratko su navedeni i opisani osnovni koncepti Neo4j sistema za upravljanje grafovskim bazama podataka, kao i njegov graf upitni jezik Cypher. U centralnom delu rada dat je praktičan primer primene grafovske baze podataka u rešavanju problema modelovanja i implementacije rodbinskih veza u porodičnom stablu.

KLJUČNE REČI: grafovske baze podataka, rodbinske veze, Neo4j

ABSTRACT: In this paper we talk about basics of graph databases, one of the categories in large set of NOSQL databases. Elementary concepts of the Neo4j graph database management system have been briefly explained, and also an introduction of the Neo4j's structured graph query language, Cypher, has been made. At the end of this paper, we are presenting one practical example of how to use graph data model, Neo4j and Cypher to model and implement serbian family relationships in fast and easy way.

KEY WORDS: graph databases, family relationships, Neo4j

Svetozar Bajčev
Betware d.o.o.
Oblasti interesovanja: Grafovske baze podataka, Java, Poslovni informacioni sistemi, Softversko inženjerstvo
e-mail: netcrush@gmail.com

Slađan Babarogić,
docent, Fakultet organizacionih nauka Univerziteta u Beogradu
Kontakt: babarogic.sladjan@fon.bg.ac.rs
Oblasti interesovanja: Razvoj IS vođen modelima, Poslovna analiza i Modelovanje poslovnih procesa, Metodologije razvoja informacionih sistema i Baze podataka


2.UDC 004:519.8]:340.134

Primena jezika za modelovanje poslovnih procesa u pravosuđu

Application of business process modeling languages in judiciary

Marko Marković, Stevan Gostojić, Branko Milosavljević

REZIME: Osnovne karakteristike sudskih postupaka su složenost i promenljivost kao rezultat potrebe za pravičnošću i čestih promena u zakonskoj regulativi. Njihovo modelovanje pomoću jezika za modelovanje poslovnih procesa olakšava i ubrzava projektovanje, implementaciju i održavanje softverskih rešenja koja se primenjuju u pravosudnim organima. U ovom radu su analizirani jezici za modelovanje poslovnih procesa sa aspekta njihove primenljivosti na sudske postupke. Analiza je pokazala da je BPMN najprihvatljiviji za modelovanje sudskih postupaka na visokom nivou apstrakcije, a BPEL za modelovanje sudskih postupaka na niskom nivou apstrakcije. Na primeru parničnog postupka pred prvostepenim sudom je demonstrirana njihova primenljivost, dati su saveti koji mogu biti korisni prilikom modelovanja drugih vrsta sudskih postupaka i predložen je način na koji se može automatizovati rad sudske pisarnice.

KLJUČNE REČI: poslovni procesi, sudski postupci, parnični postupak, BPMN, BPEL

ABSTRACT: Judicial proceedings are characterized by complexity and variability as a result of need for justice and frequent changes in legislation. Modeling of judicial proceedings using business process modeling languages makes design, development and maintenance of software solutions used in judicial authorities easier and quicker. In this paper, business process modeling languages were analyzed from the aspect of their applicability to judicial proceedings. The analyses has shown that BPMN is the most acceptable high level business process modeling language and BPEL low level business process modeling language. Civil proceedings were chosen as an example to demonstrate applicability of BPMN and BPEL, advices useful for modeling different kinds of judicial proceedings were given, and a method to automatize court clerk’s office was suggested.

KEY WORDS: business processes, judicial proceedings, civil proceedings, BPMN, BPEL

Marko Marković
Fakultet tehničkih nauka, Univerzitet u Novom Sadu
Kontakt: markic@uns.ac.rs
Oblasti interesovanja: pravna informatika, informacioni sistemi u pravosuđu, upravljanje poslovnim procesima

Stevan Gostojić,
docent, Fakultet tehničkih nauka, Univerzitet u Novom Sadu
Kontakt: gostojic@uns.ac.rs
Oblasti interesovanja: pravna informatika, upravljanje dokumentima, XML tehnologije, e-uprava

Branko Milosavljević
profesor, Fakultet tehničkih nauka, Univerzitet u Novom Sadu
Kontakt: mbranko@uns.ac.rs
Oblasti interesovanja: pretraživanje informacija, upravljanje dokumentima, kontrola pristupa, digitalne biblioteke


3.UDC 004.738.5:342.4

Pregled šema za elektronsko glasanje

Overview of an Electronic Voting Schemes

Dragoljub Pilipović, Dušan Starčević

REZIME: Svaka državna struktura se može posmatrati kao servis građana te će tako elektronska vlada biti primena najnovijih informatičko-tehnoloških dostignuća i komunikacione tehnologije za pružanje efikasnih usluga, informacija i potrebnih znanja putem Interneta i drugih srodnih digitalnih tehnologija. Građani očekuju da na Internetu pronađu servise koji se odnose na poslovanje sa državnim sektorom, a sa druge strane i državne strukture imaju svoje razloge za prelazak na implementaciju koncepta e-vlade (npr. uštede). Širom zemaljske kugle se primenjuje e-glasanje na različitim nivoima uprave. U nekim zemljama održani su izbori državnog nivoa sa opcijom e-glasanja. Svaki sistem za e-glasanje ima svoje zahteve, karakteristike i osobine, a na osnovu njih se može izabrati optimalna varijanta za neku situaciju. Opisaće se konkretni sistemi za e-glasanje i šeme na kojima su zasnovani, kao što su mix-net šeme, homomorfne šeme, Prêt-à-vote šeme, biometrijske šeme, šeme zasnovane na vizuelnoj kriptografiji, šeme zasnovane na PKI i smart karticama itd.

KLJUČNE REČI: e-vlada, e-glasanje, šeme za e-glasanje, mix-net, homomorfizam, Prêt-à-vote, biometrija, vizuelna kriptografija, PKI, smart kartice

ABSTRACT: Each state structure can be regarded as a service to citizens and accordingly electronic government will be the application of the latest informational/technological advances and communication technologies for providing efficient and effective services, information and required knowledge through the Internet or other related digital technologies. In the first place, citizens expect to find on the Internet plenty services related to the operations of the government sector, therefore, on the other hand government structures have their own reasons for the transition to the implementation of e-government (e.g. savings). E-voting is used across the globe in the various levels of government. In some countries, elections were held at the state level with the e-voting option. Any e-voting system (EVS) has its own requirements, characteristics and properties, and based on them it can be choose optimal solution for any situation. It will be describe the specific e-voting systems and e-voting schemes in which based on such as mix-net schemes, homomorphic schemes, Prêt-à-vote schemes, biometric schemes, schemes based on visual cryptography, schemes based on PKI and smart cards, etc.

KEY WORDS: e-government, e-voting, e-voting schemes, mix-net, homomorphism, Prêt-à-vote, biometrics, visual cryptography, PKI, smart cards.

Dragoljub Pilipović
Slobomir P univezitet, Bijeljina,
Kontakt: dragoljub.pilipovic@spu.ba
Oblasti interesovanja:metodologije razvoja softvera, elektronsko obrazovanje, obrazovanje u IKT, sigurnost računarskih sistema, elektronsko glasanje, digitalne valute, cloud computing.

Dušan Starčević, redovni profesor
Univerzitet u Beogradu - Fakultet organizacionih nauka
e-mail: starcev@fon.bg.ac.rs
Oblasti interesovanja: grafika, interakcija čovek-računar, multimediji, računarske mreže


4.UDC 368.914:004.4

Povećanje transparentnosti podataka od javnog značaja i unapređivanje zdravstvenog sistema Srbije korišćenjem aplikacije "Pronađi lek"

Increasing transparency of data of public interest and improving Serbian healthcare system with "Find a medicine"

Miloš Milić, Ilija Antović, Dušan Savić, Vojislav Stanojević, Siniša Vlajić

REZIME: Glavni cilj ovog rada je da predstavi softverski sistem koji je razvijen da obezbedi pristup podacima od javnog značaja koji se odnose na sistem zdravstvene zaštite u Srbiji. Fokus će biti na apotekarskim ustanovama i informacijama koje se odnose na lekove i njihovu raspoloživost u apotekama. Česte nestašice i neuravnotežena distribucija lekova u apotekarskim ustanovama mogu da dovedu do ozbiljnih problema u funkcionisanju zdravstvenog sistema. Softverski sistem integriše i centralizuje sve relevantne informacije iz svih zdravstvenih ustanova u Srbiji. Kao rezultat toga, sistem obezbeđuje korist svim zainteresovanim stranama: građanima, zdravstvenim ustanovama i Republičkom fondu za zdravstveno osiguranje (RFZO). Građani mogu da pronađu najbliže apoteke koje imaju lekove koji su im potrebni. Zdravstvene ustanove integrišu podatke iz svih organizacionih jedinica - apoteka, čime se obezbeđuje efikasnije upravljanje zalihama lekova. Po prvi put Republički fond za zdravstveno osiguranje ima pristup tačnim nivoima zaliha lekova za sve apotekarske ustanove u Srbiji. RFZO koristi sistem da analizira podatke kako bi doneo odluke o nabavkama lekova, racionalizaciji, podizanju performansi i smanjenju troškova zdravstvenog sistema. Na ovaj način standardizuje se i pojednostavljuje evidecija relevantnih podataka svih apotekarskih ustanova, omogućuje centralizovana analiza podataka i optimizacija zaliha i obezbeđuje jednostavna mogućnost pronalaženja potrebnih informacija o lekovima. Softverski sistem se sastoji od četiri integrisana modula. Pretraga lekova se može vršiti putem web aplikacije koja je dostupna na sajtu Republičkog fonda za zdravstveno osiguranje, na sajtovima zdravstvenih ustanova, kao i putem Android aplikacije za smartphone uređaje. Pored toga, sistem sadrži modul za integraciju podataka i modul za poslovnu analizu i izveštavanje.

KLJUČNE REČI: podaci od javnog značaja, Republički fond za zdravstveno osiguranje, Pronađi lek, Nivo zaliha lekova, Softver

ABSTRACT: The main objective of this paper is to present a software system developed to provide access to data of public interest related to Serbian healthcare system. The focus will be on pharmaceutical institutions and information regarding medicines and their availability in pharmacies. Frequent shortages and unbalanced distribution of medicines in pharmaceutical institutions may lead to serious problems in the functioning of the health system. The software integrates and centralize all relevant information from all healthcare institutions in Serbia. As a result, the system provides benefits to all stakeholders: citizens, healthcare institutions and National Health Insurance Fund (NHIF). Citizens can find the nearest pharmacies that has medicines they need at the time. Healthcare institutions integrates data from all organization units - pharmacies, enabling efficient medicines stock management. For the first time NHIF have access to accurate stock level for all medicines in all pharmacies in Serbia. NHIF uses the system to analyze the data in order to make decisions concerning procurements, rationalization, control raising performances and cutting costs of healthcare system. This way NHIF standardized and simplified gathering of information from all pharmaceutical institutions and enabled centralized data analysis, better stock optimization and easier medicine search. Software system is consisted of four integrated modules. Medicines search is provided in the form of web application at NHIF official website, and on Healthcare institutions websites, and also in the form of Android application for smart phones. Besides the system contains data integration module and analysis and reporting module.

KEY WORDS: data of public interest, Serbian National Health Insurance Fund, Find a medicine, Medicines stock level, Software

M.Sc. Miloš Milić
Univerzitet u Beogradu - Fakultet organizacionih nauka
e-mail: mmilic@fon.bg.ac.rs
Oblasti interesovanja: Softversko inženjerstvo, kvalitet softvera, projektovanje softvera

Mr Ilija Antović
Univerzitet u Beogradu - Fakultet organizacionih nauka
e-mail: ilijaa@fon.bg.ac.rs
Oblasti interesovanja: Automatizacija razvoja korisničkog interfejsa, softverski zahtevi, softverski paterni, generatori koda

Mr Dušan Savić
Univerzitet u Beogradu - Fakultet organizacionih nauka
e-mail: dules@fon.bg.ac.rs
Oblasti interesovanja: Modelovanje i meta-modelovanje, softverski zahtevi, domenski specifični jezici

Mr Vojislav Stanojević
Univerzitet u Beogradu - Fakultet organizacionih nauka
e-mail: vojkans@fon.bg.ac.rs
Oblasti interesovanja: Aplikacioni okviri, softverski paterni, poslovna pravila, domenski specifični jezici

Dr. Siniša Vlajić, vanredni profesor,
Univerzitet u Beogradu - Fakultet organizacionih nauka
e-mail: vlajic@fon.bg.ac.rs
Oblasti interesovanja: Softverski proces, održavanje softvera, formalizacija softverskih paterna


5.UDC 337.71:004.738.5

Sprečavanje zloupotreba u elektronskim sistemima za rad sa platnim karicama

Avoiding Fraud in Electronic Payment Card Systems

Marija Bogićević

REZIME: Fraud je danas glavni problem u elektronskim sistemima za rad sa platnim karticama. Predmet ovog rada je pregled postojećih tehnika za sprečavanje zloupotreba u elektronskim sistemima za rad sa platnim karticama. Prevencija i detekcija zloupotreba imaju izuzetno važnu ulogu u oblasti risk management-a kao i fraud management-a u industriji platnih kartica. Krajnji cilj je smanjiti zloupotrebe primenom multidisciplinarnog pristupa. Sistem za sprečavanje zloupotreba za rad sa platnim karticama je složen sistem koji prikuplja znanja iz više izvora. Prikazane tehnike za prevenciju i detekciju zloupotreba su svrstane u više grupa, po različitim kriterijumima. U radu je prikazano trenutno stanje u svetu i dato je detaljno poređenje savremenih tehnika za prevenciju, detekciju i upravljanje zloupotrebama u elektronskim sistemima za rad sa platnim karticama. Sa finansijskog aspekta prikazan je operativni rizik kao najznačajniji rizik u transakcionim sistemima, kao i model za merenje tog rizika. Dat je primer mogućih poboljšanja sprečavanja fraud-a u sistemima za rad sa platnim karticama.

KLJUČNE REČI: fraud management systems, upravljanje rizikom, elektronski platni sistemi, bezbednost, biometrija

ABSTRACT: Nowadays, fraud is a major issue in electronic payment systems. The aim of this paper is to give an overview of the existing techniques for preventing fraud in electronic payment systems. Prevention and detection of fraud play a very important role in risk management and fraud management in the payment cards industry. The end goal is to reduce fraud by applying a multidisciplinary approach. A system for the prevention of payment card fraud is a complex system which gathers knowledge from several sources. The techniques for the prevention and detection of fraud are classified in several groups, applying different criteria. The paper shows the current state of affairs in the world and gives a detailed comparison of modern techniques for the prevention, detection and management of fraud in electronic payment systems. From the financial point of view, the operational risk is shown as the most significant risk in transactional systems, and a model for measuring such risk. Example of possible improvements in the prevention of fraud in electronic payment systems is given.

KEY WORDS: fraud management systems, risk management, electronic payment systems, security, biometrics

Marija Bogićević,
asistent na Fakultetu Organizacionih Nauka
mail: marija.bogicevic@fon.bg.ac.rs
Oblasti interesovanja: elektronski sistemi plaćanja, zaštita računarskih sistema


6.UDC 514.7:004.7

Vizuelni simulator kretanja čestica pod uticajem vektorskih polja

Visual simulator motion of particles under the influence of vector fields

Vladimir Divjak, Dražen Drašković, Bojan Furlan, Boško Nikolić

REZIME: Vizuelni simulator kretanja čestica pod uticajem vektorskih polja realizovan je kao alat koji pomaže prilikom vizuelizacije kompleksnih interferencija vektorskih polja i rezultujućeg efekta nad česticama, odnosno boljem razumevanju naše fizičke okoline. U radu je objašnjen cilj implementiranog modela, način upotrebe aplikacije i predstavljeni su korišćeni API-ji HTML5 tehnologije. U simulatoru su korišćeni WebGL API za direktan pristup grafičkom adapteru, WebGL THREE.js biblioteka, koja apstrahuje operacije nad grafičkim adapterom i pruža pristup objektno-orijentisanom modelu sistema čestica i Web Worker API koji pruža multiprocesorsku podršku u okviru jezika JavaScript. Simulator koristi jednostavan otvoreni model čestica koji se može izmeniti ili proširiti, kao i otvorenu implementaciju matematičkog modela vektorskih polja, što dozvoljava proširenje skupa vektorskih polja, koja se mogu simulirati. Aplikacija je u potpunosti klijentska i izvršava se u bilo kom novijem veb pregledaču. Simulator se može koristiti u naučno-istraživačke i obrazovne svrhe. Na Elektrotehničkom fakultetu u Beogradu koristi se u okviru nastave iz Veb dizajna, na drugoj godini studijskog programa Softversko inženjerstvo, za prikazivanje mogućnosti HTML5 standarda.

KLJUČNE REČI: vektorska polja, HTML5 tehnologija, WebGL, vizuelni simulator, edukacija

ABSTRACT: Visual simulator motion of particles under the influence of the vector field is implemented as a tool that helps in the visualization of complex interference of vector fields and the resulting effect on the particles, and for a better understanding of our physical environment. The paper explains the goal of the implemented model, application usage and presents APIs of HTML5 technology. The simulator have been used WebGL API for direct access to the graphics adapter, WebGL library THREE.js, which abstracted operations on graphics adapter and provides access to the object-oriented model of the system of particles and Web Worker API that provides multiprocessor support within the JavaScript language. Simulator uses a simple open model of particles that can be easily modified or extended, as well as open implementation of the mathematical model of vector fields, which allows easy extension of the set of vector fields, which can be simulated. The application is completely client-based and executed in any new web browser. The simulator can be used for scientific-research and educational purposes. At the University of Belgrade, School of Electrical Engineering, this simulator is used in the teaching process for the Web design course, in the second year of the study program Software Engineering, to show the possibilities of HTML5 standards.

KEY WORDS: vector fields, HTML5 technology, WebGL, visual simulator, education

Vladimir Divjak,
Univerzitet u Beogradu, Elektrotehnički fakultet
Kontakt: dv060105d@student.etf.rs
Oblast interesovanja: veb dizajn i programiranje

Dražen Drašković,
Univerzitet u Beogradu, Elektrotehnički fakultet
E-mejl: drazen.draskovic@etf.bg.ac.rs
Oblasti interesovanja: internet programiranje,veštačka inteligencija i inteligentni sistemi, softversko inženjerstvo, testiranje softvera, edukacija

Bojan Furlan,
Univerzitet u Beogradu, Elektrotehnički fakultet
Kontakt: bojan.furlan@etf.bg.ac.rs
Oblast interesovanja: obrada prirodnih jezika, veštačka inteligencija, distribuirano procesiranje

Boško Nikolić,
Univerzitet u Beogradu, Elektrotehnički fakultet
E-mejl: bosko.nikolic@etf.bg.ac.rs
Oblasti interesovanja: veštačka inteligencija, internet programiranje, informacioni sistemi, edukacija


7. UDC 658.787:519.7

Sistem za evaluaciju finansijskih performansi kompanije zasnovan na logičkom pristupu

Logic-based system for evaluation of corporate financial performance

Aleksandar Rakićević, Pavle Milošević, Ana Poledica

REZIME: Prilikom ocenjivanja poslovnih performansi kompanije jedna od najkritičnijih aspekata koje je potrebno sagledati je finansijski aspekt. Za finansijsku evaluaciju koristi se veliki broj pokazatelja i različitih indeksa performansi koji služe kao osnova za razvoj sistema za ocenu uspešnosti kompanija. Tako se problem finansijske evaluacije svodi na problem višekriterijumskog odlučivanja gde se ukupna ocena može dobiti primenom različitih agregacionih metoda (npr. težinska suma, OWA, itd.). Tradicionalne, za razliku od metoda zasnovanih na logici, nisu u mogućnosti da modeluju složene veze koje mogu postojati u problemima gde ljudski faktor ima posebnu važnost. Korišćenjem logičkih izraza moguće je matematički opisati preferencije, zahteve i iskustvo donosioca odluke koje su izražene lingvističkim izrazima bliskim ljudskoj logici. Kada je reč o finansijskim podacima moguće je uočiti pored statističkih i logičke zavisnosti, pa se zbog toga logički pristupi smatraju adekvatnim za rešavanje ovih problema. U ovom radu, predložen je sistem za evaluaciju finansijskih performansi kompanije sa odgovarajućom softverskom podrškom. U osnovi ovog sistema nalazi se metoda logičke agregacija zasnovana na interpolativnoj Bulovoj algebri. U radu su predstavljeni i rezultati primene predloženog pristupa za analizirane kompanije.

KLJUČNE REČI: poslovne performanse, ocena finansijskih performansi, višekriterijumsko odlučivanje, finansijska analiza, finansijska racija, logička agregacija, interpolativna Bulova logika

ABSTRACT: In corporate performance evaluation one of the most critical issues that needs to be considered is the financial aspect of a company. For the purpose of financial evaluation various indicators and performance measures are applied and they can serve as a basis for development of different evaluation systems. Thus, the problem of financial evaluation is regarded as a multi criteria decision making problem where total assessment is obtained by means of different aggregation methods (e.g. weighted sum, OWA, etc.). Traditional methods, contrary to logic-based approach, are not able to account for complex dependences that may occur in the problems where human factor is included. Using logical expressions it is possible to mathematically model decision maker's preferences, demands and experience which are described by linguistic expressions close to human reasoning. When it comes to financial data, both statistical and logical dependences can be recognized. Therefore, logic-based approach may be appropriate for solving financial problems. In this paper, a system for evaluation of corporate financial performance and its software support are proposed. The central part of the system refers to the method of logical aggregation based on interpolative Boolean algebra. The results of the companies analyzed in the paper are also presented.

KEY WORDS: corporate performance, financial performance evaluation, MCDM, financial analysis, financial ratios, logical aggregation, interpolative Boolean algebra

Rakićević Aleksandar
asistent, Fakultet organizacionih nauka Univerziteta u Beogradu
Kontakt: aleksandar.rakicevic@fon.bg.ac.rs
Oblasti interesovanja: Računarska inteligencija, Mašinsko učenje, Dinamika i modelovanje sistema, Finansijsko modelovanje

Milošević Pavle
saradnik u laboratoriji, Fakultet organizacionih nauka Univerziteta u Beogradu
Kontakt: pavle.milosevic@fon.bg.ac.rs
Oblasti interesovanja: Računarska inteligencija, Mašinsko učenje, Heurističke metode optimizacije, Analiza vremenskih serija

Poledica Ana
asistent, Fakultet organizacionih nauka Univerziteta u Beogradu
Kontakt: apoledica@fon.bg.ac.rs
Oblasti interesovanja: Računarska inteligencija, Mašinsko učenje, Kvantitativne finansije, Analiza vremenskih serija

 

ИНФО М
Часопис за информациону технологију и мултимедијалне системе

Електронска пошта • Телефон +381 (0)11 3950-894 • Продукција сајта: ФОН
©2002-2013 ИНФО М и носиоци појединачних ауторских права. Сва права задржана.